Pistlar

Eftir Örnu Schram formann Blaðamannafélags Íslands 

Fjölmiðlar eiga að endurspegla samtímann. Um það er varla deilt. Þeir eiga að leitast við að skýra sem best frá því þjóðfélagi sem við búum í. Upplýsa okkur almenning um það sem okkur varðar. Þegar fjölmiðlum tekst vel til, sýna þeir okkur heildarmyndina og gefa okkur færi á að heyra sem flestar raddir, stórar sem smáar. Stundum láta þeir sé þó nægja að gefa okkur smá innsýn og lítil brot. Þeir eru þá eins konar gluggi inn í samfélagið eða tiltekna sögu þess. Það er í sjálfu sér í góðu lagi - svo langt sem það nær. Heildarmyndin hlýtur þó að vera markmiðið.

Stóra myndin næst þó ekki sjálfkrafa. Til að ná henni verða fjölmiðlar að leggja sig fram. Þeir verða til dæmis að vinna að því að skýra frá sem flestum sjónarmiðum. Þar koma kynin meðal annars til sögunnar.

Ef ég væri geimvera, í fyrstu för minni til jarðar, og hefði þann eina möguleika að kynna mér aðstæður með því að lesa íslenska fjölmiðla myndi ég gefa mér að karlar væru hið ráðandi kyn í öllum skilningi þess orðs. Þeir væru sjötíu prósent jarðarbúa sem réðu svo til öllu í samræmi við það.

Við sem búum hér á jarðríki vitum hins vegar að fyrri ályktunin er röng - hin síðari er reyndar - enn sem komið er - því miður enn of nærri lagi. En allt hangir þetta þó á sömu spýtunni.

Síendurteknar fjölmiðlakannanir sýna að rætt er við mun fleiri karla í fjölmiðlum en konur. Hlutfallið hefur verið í kringum 70% á móti 30% körlum í vil. Skýringuna má að hluta til rekja til þess að karlar gegna fleiri ábyrgðarstöðum í samfélaginu en konur. En hún er samt ekki svo einföld. Svo margt, margt annað kemur til. Í því sambandi mætti meðal annars nefna frekari áherslur á fréttamál sem varða karla en konur og að fleiri karlar séu ráðandi í fjölmiðlastétt en konur. Karllæg sjónarmið ráði því för.

Sumir nefna auk þessa að konur séu tregari í viðtöl en karlar. Sjálf stóð ég reyndar lengi vel í þeirri trú að það væri goðsögn. Af þeim sökum gerði ég smá könnun meðal fjölmiðlamanna fyrir um það bil sjö til átta árum. Niðurstaðan var sú að fjölmiðlamenn á öllum miðlum, dagblöðum sem og ljósvökum, fannst sem konur væru tregari í taumi en karlar. Þær væru líklegri til að neita viðtölum eða jafnvel vísa áfram á karla.

Ég hef ekki gert neina könnun í þessum efnum síðan þá. Tilfinning mín er þó sú að þetta sé að breytast. Konur - ekki síst yngri konur - eru alveg jafn viljugar og karlar til að láta að sér kveða og koma í viðtöl. En betur má ef duga skal og til þess hefur þessi gagnagrunnur, Kvennaslóðir, verið endurbættur og settur í loftið.

Kvennagagnabankinn Kvennaslóðir er góð upplýsingaveita fyrir fjölmiðlamenn. Hann er um leið ágæt áminning fyrir þá að leita jafnt til kvenna sem karla ef svo ber undir. En hann er líka áminning til allra kvenna um að taka slaginn og segja já við viðtali. Allir hafa eitthvað til síns máls. Allir hafa eitthvað að segja.